บทคัดย่อ

ข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 (Pathum Thani 1) มีระยะการพักตัวตามธรรมชาติประมาณ 4 สัปดาห์ ส่งผลกระทบต่อกระบวนการหลังการเก็บเกี่ยวในระหว่างการผลิตเมล็ดพันธุ์ที่ต้องใช้ค่าการทดสอบความงอกประกอบการตัดสินใจดำเนินการในขั้นตอนต่อไป การทดลองนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระยะเวลาการคลายการพักตัวตามธรรมชาติใต้อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ระหว่างการเก็บรักษาและวิธีการทำลายการพักตัวของเมล็ดพันธุ์ข้าวปทุมธานี 1 วางแผนการทดลองแบบสุ่มตลอด (Completely Randomized Design) มี 5 ทรีทเมนต์ ดังนี้ T1) เก็บรักษาข้าวเปลือกที่ความชื้น 20 เปอร์เซ็นต์ T2) เก็บรักษาข้าวกล้องที่ความชื้น 20 เปอร์เซ็นต์ T3) เก็บรักษาข้าวเปลือกที่ความชื้น 100 เปอร์เซ็นต์ และ T4) เก็บรักษาข้าวกล้องที่ความชื้น 100 เปอร์เซ็นต์ โดยทั้งหมดเก็บรักษาที่อุณหภูมิ 15 องศาเซลเซียส และ T5) ข้าวเปลือกที่อบที่อุณหภูมิ 50 องศาเซลเซียสเป็นเวลา 5 วัน นำตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ข้าวทั้งหมดออกมาทดสอบความงอกและความแข็งแรงของเมล็ดพันธุ์ด้วยวิธีตามกฎของ International Seed Testing Association (ISTA) ที่ 0, 1, 3 และ 7 เดือน ผลการทดลองพบว่า การนำข้าวเปลือกไปเก็บรักษาในที่แห้งและเย็น (T1) สามารถคงความงอกไว้ได้ 7 เดือน การทำลายการพักตัวของเมล็ดพันธุ์ข้าวปทุมธานี 1 ด้วยวิธีการอบข้าวที่อุณหภูมิ 50 องศาเซลเซียส เป็นระยะเวลา 5 วัน มีความงอกหลังการปฏิบัติเมื่อเก็บรักษาที่ 0, 1, 3 และ 7 เดือน เท่ากับ 91.75, 98.00, 97.75 และ 97.00 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ ซึ่งมีค่าสูงกว่าวิธีการอื่นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) และเมื่อศึกษาเวลาที่ใช้ในการแทงรากพบว่า T5 ใช้เวลาในการแทงรากน้อยกว่าวิธีการอื่นๆ ผลการทดลองนี้ชี้ให้เห็นว่าการอบข้าวเปลือกที่ 50 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 5 วัน เป็นกรรมวิธีที่ดีที่สุดในการทำลายการพักตัวตามธรรมชาติของเมล็ดข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 โดยเมล็ดพันธุ์มีความงอกและความแข็งแรงของเมล็ดพันธุ์สูงสุดในระยะเวลาการเก็บรักษาไม่เกิน 7 เดือน