บทคัดย่อ

ข้าวพื้นเมือง (Oryza sativa L.) เป็นแหล่งความหลากหลายทางพันธุกรรมข้าวที่สำคัญ เพราะข้าวพันธุ์พื้นเมืองเป็นพันธุ์ข้าวปลูกดั้งเดิมหรือปลูกเฉพาะถิ่น ซึ่งชาวนาได้ปลูกมาเป็นเวลานานมีความหลากหลายของสายพันธุ์ที่แตกต่างกันไปในแต่ละสภาพพื้นที่นับได้ว่าเป็นความหลากหลายทางด้านพันธุกรรม (genetic diversity) ซึ่งปลูกกันทั่วทุกภาคของประเทศไทย ในการศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดกลุ่มขนาดเมล็ดข้าวเปลือกและข้าวกล้องในพันธุกรรมข้าวพันธุ์พื้นเมือง จำนวน 197 พันธุ์ ด้วยวิธีการนำเมล็ดข้าวกล้องที่สมบูรณ์ 10 เมล็ดมาแสกนเมล็ดที่ความละเอียดภาพ 300 DPI และนำภาพที่ได้จากการแสกนนำเข้าโปรแกรมวัดขนาดและรูปร่างเมล็ดด้วยโปรแกรม Rice Grain Analysis And Classification System จากการจัดกลุ่มขนาดเมล็ดในข้าวพันธุ์พื้นเมืองจำนวน 197 พันธุ์ พบว่า สามารถแบ่งกลุ่มขนาดเมล็ดข้าวได้ 4 กลุ่ม ได้แก่ 1) เมล็ดยาวมาก (7-12 มิลลิเมตร) จำนวน 151 พันธุ์ 2) เมล็ดยาว (6.6-7 มิลลิเมตร) จำนวน 17 พันธุ์ 3) เมล็ดยาวปานกลาง (6.2-6.6 มิลลิเมตร) จำนวน 15 พันธุ์ และ 4) เมล็ดสั้น (น้อยกว่า 6.2 มิลลิเมตร) จำนวน 14 พันธุ์ สำหรับรูปร่างของเมล็ด พบว่าสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มเมล็ดรูปร่างเรียว จำนวน 177 พันธุ์ และกลุ่มเมล็ดรูปร่างปานกลางจำนวน 20 พันธุ์ ซึ่งข้อมูลขนาดและรูปร่างเมล็ดข้าวที่ได้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการปรับปรุงพันธุ์ข้าวในอนาคต และสามารถนำไปเป็นแนวทางในการจัดการอนุรักษ์พันธุ์ข้าวพื้นเมืองได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม